Ramazan Orucu Muhabbeti İçin (Rıza Aydın)

Müslümanlar Medine’ye gelmeden önce Medine’nin adı Yesrib’di.

Yesrib’de ticaret oldukça gelişmişti; çok canlı bir çarşı-pazarı vardı. “Medine” kelimesi de zaten çarşı anlamına gelir. Araplar çarşıya, pazara “medînî” derler. Adana’daki Araplar da hâlâ çarşıya giderken “Medini’ye gidek” ifadesini kullanırlar.

Müslümanlar, Mekke’de 11 yıl kaldıktan sonra Yesrib’e geldiler. Ramazan orucu ise Yesrib’e gelişlerinin ikinci yılında farz kılındı.

O hâlde sormamız gereken soru şudur:

Müslümanlar, Yesrib’e gelene kadar geçen bu 11 yıl içinde hangi orucu tutuyorlardı?

Başka bir ifadeyle; Mekke’de geçen 11 yıl ile Yesrib’de Ramazan orucu farz kılınana kadar geçen süre içinde hangi oruç tutuluyordu? Soru, en az cevap kadar önemlidir.

“Soru cevaptan önemlidir” derler; aslında yazıyı burada bitirecektim ama şu hususu da eklemek isterim:

Müslümanların, Mekke döneminde yani Yesrib’e hicret etmeden önce Musevilerin tuttuğu “Yom Kippur” orucunu tuttukları ifade edilir.

Museviler Yom Kippur orucunu Tişri ayında tutar ve oruç sonrasında şükran yemeği hazırlarlar.

İmam Hüseyin’in 680 yılında şehit edildiği dönemde de Musevilerin bu orucu tuttukları söylenir. Tişri ayı genellikle Ekim ayına denk gelir. Rivayetlere göre, İmam Hüseyin’in şehit edildiği 10 Ekim 680 tarihinde Museviler oruçlarını tamamlayıp şükran yemeği hazırlamaktaydılar.

Gelenekler bazen birbirine karışır, bazen de birbirinden etkilenir.

*

Bugün elimizde bulunan Kur’an’da, Ramazan orucunun kaç gün tutulacağı açıkça belirtilmediği gibi, oruç sonunda bir bayram yapılacağı da doğrudan ifade edilmez.

Peki o hâlde “Şeker Bayramı” nasıl ortaya çıkmıştır?

Rivayetlere göre, İmam Ali Kufe’de Ramazan ayında yaralanmış ve 21 Ramazan’da vefat etmiştir.

Kufe ile Şam arasındaki mesafeyi ve bu haberin o dönemde ne kadar sürede ulaşabileceğini düşündüğümüzde, anlatılan şu rivayet dikkat çeker: İmam Ali’nin vefat haberi Ramazan ayının sonunda Şam’da bulunan Muaviye’ye ulaşır. Muaviye’nin bu haberi sevinçle karşılayıp çevresine şeker dağıttığı ve bu durumun zamanla bayram geleneğine dönüştüğü anlatılır.

Bu anlatımlara göre, bazı topluluklar Ramazan ayına mesafeli yaklaşmış ve farklı gelenekler geliştirmiştir. Örneğin Alevi toplumunda Ramazan ayına dair farklı bir yaklaşım bulunur; bu ayda cem yapılmadığı ve “Şeker Bayramı”nın aynı şekilde kabul edilmediği ifade edilir.

Aşk ile

***

Atak Dergisi Notu: Makalelerde ifade edilen görüşler yazarını bağlar, Atak Dergisi’nin görüşlerini yansıtabileceği gibi yansıtmayabilir de.